کم کاری تیروئید در نوزادان یک اختلال شایع غدد درون ریز است که در صورت عدم تشخیص و درمان به موقع، میتواند منجر به عوارض جبران ناپذیری مانند عقب ماندگی ذهنی و اختلال در رشد شود. خوشبختانه با انجام غربالگری نوزادان ، این بیماری به راحتی قابل تشخیص و درمان است. در این مطلب، به زبان ساده، اهمیت کم کاری تیروئید، روشهای غربالگری و اقدامات لازم پس از تشخیص را بررسی میکنیم.

کم کاری تیروئید در نوزادان چیست؟

تیروئید یک غده کوچک در گردن است که هورمونهای تیروئید T4 و T3 را تولید میکند . این هورمون ها نقش حیاتی در رشد مغز و بدن نوزاد دارند. اگر نوزاد با کمبود این هورمونها متولد شود یا تیروئید او به درستی کار نکند، دچار کم کاری مادرزادی تیروئید میشود.

علل کم کاری تیروئید در نوزادان

۱. تیروئید رشد نکرده (آژنزی تیروئید): در برخی نوزادان، تیروئید به طور کامل تشکیل نشده است.
۲. تیروئید در محل نامناسب (اکتوپیک): تیروئید ممکن است در جای دیگری غیر از گردن تشکیل شود.
۳. اختلال در تولید هورمون­های تیروئید: گاهی تیروئید وجود دارد، اما به درستی هورمون تولید نمیکند.
۴. کمبود ید در مادر: ید برای تولید هورمون های تیروئید ضروری است و کمبود آن در دوران بارداری میتواند باعث این مشکل شود.

چرا غربالگری کم کاری تیروئید در نوزادان مهم است؟

نوزادان مبتلا به کم کاری تیروئید معمولاً در روزهای اولیه زندگی علائم واضحی ندارند ، اما با گذشت زمان، علائم زیر ظاهر می شوند .

• زردی طولانی مدت
• خواب زیاد
• کاهش اشتها
• یبوست
• گریه های خشن
• رشد کند جسمی و ذهنی

نکته : تشخیص زودهنگام و درمان قبل از یک ماهگی میتواند از بروز عوارض جدی جلوگیری کند.

غربالگری کم کاری تیروئید در نوزادان چگونه انجام میشود؟

در بیشتر کشورها ، از جمله ایران، برنامه غربالگری کم کاری تیروئید برای تمام نوزادان انجام میشود. مراحل این غربالگری عبارتند از:

۱.  زمان نمونه گیری

• بهترین زمان برای آزمایش، ۳ تا ۵ روز پس از تولد است.
• اگر نوزاد زودرس باشد یا در بیمارستان بستری شده باشد، ممکن است نمونه گیری در روزهای اولیه تکرار شود.

2. روش نمونه گیری و آزمایشات مورد نیاز :

• از  نوزاد حدود دو  سی سی خون گرفته میشود  یا از پاشنه پا یک قطره خون روی کاغذی مخصوص گرفته می شود. 
• این نمونه برای اندازه گیری سطح هورمون TSH (هورمون محرک تیروئید) یاT4  به آزمایشگاه ارسال میشود.

3. تفسیر نتایج

• میزان طبیعی TSH: کمتر از  5 mIU/L
• میزان طبیعی T4: بین ۱۰ تا ۲۲ میکروگرم در دسی لیتر.

اگر TSH بالا یا T4 پایین باشد، نوزاد برای آزمایش های تکمیلی فراخوانده میشود.

اقدامات پس از تشخیص کم کاری تیروئید

اگر نتیجه غربالگری مثبت باشد:
۱.   آزمایش تکمیلی خون برای تأیید تشخیص انجام میشود.
۲.  سونوگرافی یا اسکن تیروئید برای بررسی ساختار غده تیروئید.
۳.  شروع درمان با قرص لووتیروکسین (هورمون مصنوعی تیروئید) که باید روزانه مصرف شود.
۴.  پایش منظم سطح هورمونها در ماههای اول زندگی برای تنظیم دوز دارو.

پیش آگهی و اهمیت درمان به موقع

نوزادانی که قبل از یک ماهگی درمان را شروع کنند، رشد طبیعی خواهند داشت و از عوارض عصبی جلوگیری میشود. مطالعات نشان داده اند که درمان سریع، هوش و رشد این کودکان را در سطح طبیعی نگه میدارد.

نتیجه گیری

غربالگری کم کاری تیروئید در نوزادان یک روش ساده، کم هزینه و بسیار مؤثر برای پیشگیری از عوارض جبران ناپذیر این بیماری است . والدین باید به برنامه غربالگری نوزادان اهمیت دهند و در صورت مثبت بودن آزمایش ، پیگیری های لازم را انجام دهند.

منابع :

۱.  سازمان جهانی بهداشت (WHO) – دستورالعمل غربالگری نوزادان
۲.  انجمن تیروئید آمریکا (ATA) – راهنمای کمکاری تیروئید در نوزادان
۳.  کتاب "بیماریهای غدد در کودکان" – تألیف دکتر محمد علی کیانی، انتشارات دانشگاه علوم پزشکی تهران.
۴.  پایگاه PubMed – مقالات مروری درباره کمکاری تیروئید مادرزادی.